MENU
< TERUG

ACTUEEL

Preek Drievuldigheidszondag 2018. Pantheïsme en deïsme: de God die geen liefde is.

27 mei 2018

Het geloof in God is in onze tijd en samenleving niet verdwenen. Het staat evenmin op een laag pitje. Veel mensen geloven nog wel in God, maar hun geloof heeft andere vorm en inhoud gekregen. Helaas staat deze andere vorm en inhoud haaks op de vorm en inhoud die het christelijke geloof eraan geeft. Deze andere vorm en inhoud bestaat in de basis uit twee richtingen: het pantheïsme en het deïsme. Dat klinkt geleerd, maar u ziet en hoort deze vormen van Godsgeloof dagelijks om u heen, zonder dat u het merkt. Beide zijn een vorm van geloof in God, maar het is niet meer het geloof in God die liefde is.

Pantheïsme is de opvatting dat alles wat er is, samenvalt met God. God is alles en alles is God (uit het Grieks: pan = alles; theos = God). Een pantheïst gelooft in God, maar heeft een idee van God dat niet strookt met de christelijke voorstelling van God. Een beroemde pantheïst is Spinoza (1632-1677). Spinoza zei: “Deus sive natura”. Dat betekent: God of natuur. Hij bedoelt daarmee: beide zijn hetzelfde, beide vallen met elkaar samen, beide begrippen zijn inwisselbaar. Deze God valt samen met alles wat er is: met het metaal van mijn bureau, met de bomen langs de straat, met de vogels in de lucht, met het water van de Maas, met alles! Neem bijvoorbeeld boom-knuffelaars en dierenactivisten. Zij zijn in zekere zin pantheïsten, want zij vergoddelijken de natuur. De natuur is voor hen gelijk aan God. Dat duist in tegen het christelijke principe die zegt dat God en natuur juist niet met elkaar samenvallen. De natuur draagt Gods signatuur, maar is niet God zelf. De God die schept is tevens de God die scheidt (licht van donker, hemel van aarde, enzovoort).

Als je alles wat er bestaat op één hoop veegt en zegt: dat is God, dan wordt het héél moeilijk om te geloven dat God liefde is. Liefde is het goede willen vóór de ander, omwille ván die ander. Deze opvatting van liefde vraagt dat er twee partners zijn die niet met elkaar samenvallen. In het pantheïsme heeft God geen partner, want die valt met Hem samen. God die samenvalt met de natuur (zijn schepping) en die tegelijk liefde zou zijn, is een narcistische God: zijn liefde gaat naar Hemzelf, omwille van Hemzelf. Daarom hebben narcisten geen relaties of kunnen zij moeilijk samenleven met een partner, omdat hun liefde naar henzelf gaat en niet naar hun naaste. De liefde van de ware God gaat niet naar Hemzelf, maar naar u en ik. God heeft ons als zijn tegenover geschapen. De God van pantheïsten is een onpersoonlijke God. Die is zó dichtbij, dat je Hem niet ziet of bemerkt.

Deïsme (uit het Latijn: Deo = God) is het tegenovergestelde van pantheïsme. Waar in het pantheïsme God in alles aanwezig is en op je huid zit, daar is God in het deïsme juist ver van je verwijderd. Deïsme vind je al terug bij de Griekse filosoof Aristoteles. Hij beschrijft God als de onbewogen beweger. Deze God heeft de wereld geschapen (heeft het in beweging gezet), maar trekt zich er vervolgens niets van aan (blijft onbewogen). Deze God is ver boven de waarneembare wereld verheven. Deïstische invloeden kom je ook in het protestantisme tegen. Luther en Calvijn benadrukken de soevereiniteit van God. God is door de mens niet te beïnvloeden. Daarom hebben volgens Luther en Calvijn goede werken geen nut en heeft de mens geen aandeel in zijn rechtvaardiging. God is soeverein en ver boven de mens verheven. In de Verlichting kom je het deïsme ook weer tegen. Verlichte filosofen noemen God “le grand horloger”: Hij heeft de wereld als een uurwerk in elkaar gezet, Hij heeft het opgewonden en er vervolgens zijn handen van teruggetrokken.

Het “ietsisme” van deze tijd is ook deïstisch. Hoe vaak hoor je niet: “Ik geloof niet in God, maar wel dat er iets is”. Hier heb je weer dat beeld van God die op grote afstand staat en zich niet met de mens bemoeit. Uit dit deïsme vloeit de secularisatie voort, want als God steeds verder van je af komt te staan, dan verdwijnt Hij op een gegeven moment uit beeld. Dat zien we om ons heen gebeuren. De leegte die God achterlaat wordt opgevuld met allerhande spiritualiteit, zoals Astro-TV, waarzeggerij, new age, en wat dies meer zij. Dit zijn allemaal voorstellingen van God die ver van je afstaat en waar je geen relatie mee kunt hebben. De God van het deïsme is, net als de God van het pantheïsme, een onpersoonlijke God. Deze God kan evenmin liefde zijn, want de ander staat ver van Hem af. De deïstische God staat zó ver van je af, dat je Hem niet meer ziet of bemerkt.

De Bijbelse voorstelling van God is die van God die niet samenvalt met zijn schepping (tegen het pantheïsme) en is evenmin een voorstelling van God die mijlenver van je afstaat (tegen het deïsme). De Bijbel benadrukt dat God zeer om het lot van de mens is begaan, zozeer zelfs dat Hij in Jezus aan ons gelijk is geworden en in zijn schepping is gaan staan. Dát is onze redding, want wij kunnen onszelf niet verlossen of tot God brengen. Dat kan alleen Hijzelf en dat doet Hij in Jezus. Wij vieren elke zondag, en vandaag in het bijzonder, de God die liefde is: Hij wil het goede voor ons, omwille van ons. Neem vandaag eens de tijd om uw eigen Godsbeeld te overdenken: hoe veraf of hoe nabij is Hij voor u? Moge God ons hart vullen met zijn liefde. Door Christus, onze Heer. Amen.

Diaken Franck Baggen

Preek Ron Colin in kader van Vredeszondag
17 september 2018
Preek 24e zondag in jaar B: Marc. 8, 27-35. Jezelf verloochenen en je kruis op je nemen.
16 september 2018
Preek 23e zondag in jaar B: Marc. 7, 31-37. “Effeta, ga open!”
9 september 2018
Preek 22e zondag in jaar B: Marc. 7, 1-23. “Dit volk eert Mij met de lippen”
2 september 2018
Preek 21e zondag in jaar B: Joh. 6, 60. “Deze taal stuit ons tegen de borst”.
27 augustus 2018
Preek 20e zondag in jaar B: Spr. 9, 1-6. Gods wijsheid als overvloedige maaltijd.
19 augustus 2018
laad meer artikelen artikelen aan het laden geen nieuwe artikelen